Op de koffie bij Astrid Oosenbrug – 1

Eind november, dus voor de laatste debatten in de Tweede Kamer, ging ISP Today op de koffie bij Astrid Oosenbrug. Er was geen concrete aanleiding, evenmin een vooraf opgestelde agenda. Wie Astrid kent weet dat die formaliteiten ook helemaal niet nodig zijn om een leuk gesprek te hebben.

We begonnen met een stapje terug in de tijd. Een vraag die heel vaak wordt gesteld is: hoe zit het met de IT kennis van de overheid. De Commissie Elias heeft daar in 2014/2015 onderzoek naar gedaan. Dat leidde tot een rapport (219 pagina’s PDF voor de liefhebbers) met als openingszin “Dat de rijksoverheid een deel van haar ICT-projecten niet op orde heeft, waardoor onnodig belastinggeld wordt verspild, is een feit. Onze commissie heeft dat aan de hand van een aantal onderzochte projecten vastgesteld.“

Wat is daarna eigenlijk gebeurd?
Astrid: “Na het eindrapport hebben we er direct een debat over gehad. Er is een aantal punten
uitgehaald en dat geef je als handvatten als Kamer aan de minister mee. Er zijn onder andere door mij nog meer vragen over ICT issues gesteld, zoals vendor lock in en datalekken. Hierdoor komt er in de Kamer steeds meer het besef komt dat ICT niet een losstaand onderwerp is”.

Is dat goed of slecht?
“Het is goed omdat zo ook het besef ontstaat bij alle woordvoerders dat wetgeving gaat niet meer over mensen alleen gaat, maar ook over systemen en hoe die dan weer met mensen omgaan. Slecht is dat het zo versnipperd is dat zich niemand echt geroepen voelt daar een beetje structuur in aan te brengen.”

Is ICT te complex?
“Als je het vergelijkt met een snelweg is ICT dat zeker. Een snelweg gaat van A naar B en zowel de Kamer als de minister wat er gedaan moet worden. Het is aanleg en dan onderhoud. Dat is overzichtelijk en er is veel ervaring mee. De rollen zijn helder, er is een ministerie in the lead en er is maar paar bedrijven die dat kunnen”.

“Maar dan ICT. Het begint al bij de aanbesteding, dan heb je steeds deelprojecten en eigenlijk niemand met een echte regiefunctie. Dat zie je ook bij de discussie over de oplossing en vervanging van Digid. We hebben er 2 jaar over gedaan om de hoofdverantwoordelijke voor het project benoemd te krijgen. Is dat nou het Ministerie van Binnenlandse Zaken of EZ. Verder zie je dat als het over ICT gaat, juist ook omdat het zo ongrijpbaar is, Kamerleden willen sturen op punten waar ze niet over gaan. Ik denk dat dat een valkuil voor Kamerleden is.”

Het lijkt dus onvermijdelijk dat bij grote overheidsprojecten iedereen uiteindelijk het overzicht kwijt raakt. Dat zou je kunnen oplossen door het instellen van een kundige en bevoegde toezichthouder. Den Haag heeft dat gedaan door het neerzetten van Bureau ICT Toetsing (BIT). Die club toetst ICT projecten bij de overheid. Of dat echt tot resultaten leidt is nog afwachten. Astrid merkte wel op dat het BIT bestaat uit ambtenaren. Je kunt je afvragen of je daarmee in staat bent de cultuur te doorbreken waarin het not done is naar dat ambtenaren elkaar op de vingers tikken. Daarnaast lijkt het lastig in te schatten wat de kennis is binnen BIT. Sowieso echte expertise over IT architectuur, open standaarden (om over security nog maar te zwijgen) zal de overheid toch meer van buiten moeten betrekken.

Je hebt zelf een IT achtergrond. Hoe hou jij als Kamerlid je kennis op peil?
“Ik geef een voorbeeld. Toen ik hier kwam wist ik weinig van auteursrechten, maar ik moest wel gaan beslissen over contractrecht. Ik ben op werkbezoeken geweest bij alle partijen. Om me aan de hand te laten nemen om te horen waar het nu echt om gaat. En ja ik heb daar alle partijen – voor en tegenstanders – aangehoord en vragen gesteld. Pas toen kon ik me beter beeld vormen over de materie en het wetsvoorstel.”

Hoe gaat zoiets in de praktijk?
“Je wordt benaderd door de partijen die er mee te maken hebben. Sociaal media heeft me geholpen want daar post ik wat mijn portefeuille is. Dat roept veel reacties op vanuit alle mogelijke richtingen. Ik heb dan altijd gezegd: kom maar langs, kom mij maar vertellen wat jou kijk of standpunt is. Volgens is mij dat ook wat je als Kamerlid moet doen – je laten informeren.”

Dat is jou invulling van het begrip permanente educatie?
“Ja. Dat heb je ook als Kamerlid nodig. Den Haag heeft daar de mond van vol en het zou raar zijn als je dat als Kamerlid zelf niet doet. Het lijkt mij helemaal niet verkeerd als alle woordvoerders ICT een basistraining zouden ondergaan. Ik heb dat in ieder geval gedaan. BiZa heeft zoiets voor ambtenaren met het oog op aanbestedingen. Wij hebben dat als groep ook gedaan. Het eerste deel, wat is een ip adres en zo, dat was voor mij niet nodig. Maar de rest daar hebben we echt iets van opgestoken. Ik heb ook zomerstage auteurswet gelopen, je krijgt zo meer gevoel bij je portefeuille. Dat deed ik met een delegatie van Kamerleden en fractie medewerkers.”

De Kamerleden hebben verschillende achtergronden en kennis. Hebben de andere 149 Kamerleden nu wel iets meer ICT kennis dan 4 jaar geleden?
“Er is best een hoop veranderd. Ik heb me verbaasd en zelfs geërgerd in het begin als woordvoerders schaamteloos vertelden niets van IT te weten. Er werd gewoon lacherig gedaan over een hele sector. Daar is wel het nodige veranderd.”

“Maar ook het idee dat internet een grondrecht is. Dat was 4 jaar geleden absurd, ondertussen begrijpt men dat wel. De Kamer ziet ook steeds beter wat digitalisering in de praktijk betekent. Gemeentes zijn digitaal, belasting aangifte moet digitaal, dan kun je burgers niet buiten spel zetten door gebieden te laten bestaan waar geen fatsoenlijk internet aanbod is. We vragen als overheid veel – dan moet de burger mee kunnen doen.”

De burger moet mee doen?
“Nee iedereen, ook de ondernemers, de huisarts, de landbouwer echt iedereen moet digitaal mee kunnen doen. Daarom moet je de jeugd vanaf groep 1 ook leren om te gaan met IT. Ik pleit voor computervaardigheden, dat is meer dan programmeren.”

Daarmee kwamen we op een van de stokpaardjes van Astrid uit: de juiste omgang met de digitale jeugd. Daarover morgen meer in deel II.

Over Redactie ISP Today

ISP Today is het Nederlandstalige platform voor de Internet Service Providers in Nederland. We presenteren nieuws van redactionele kwaliteit met relevantie voor de Nederlandse ISP community. Internet Service Providers en met name de mensen daarachter staan centraal op ISP Today.

Laatste artikelen