Is verantwoording afleggen strafbaar?

Geen onbelangrijke vraag: mag je als internetaanbieder inzicht geven in het aantal verzoeken om gegevens van je gebruikers door de overheid? Kun je straffeloos een zogenaamd transparantierapport publiceren? Is het strafbaar om verantwoording af te leggen?

Steeds meer bedrijven vinden de privacy van hun klanten belangrijk. En terecht! Daarom geven steeds meer bedrijven gehoor aan de oproep van Bits of Freedom en publiceren ze een zogenaamde transparantierapport. Leaseweb deed dat eerder dit jaar voor het eerst, net als BIT, XS4ALL en enkelel anderen. Dat is hard nodig, want alleen door inzicht in de aard en omvang van het aantal vorderingen van de overheid is te beoordelen of de overheid de privacy van burgers respecteren. Diezelfde overheid weigert zelf stelselmatig daarover transparant te zijn.

Leaseweb had, naar eigen zeggen, de publicatie van haar transparantierapport afgestemd met het ministerie van Veiligheid en Justitie. Die zag “geen probleem in het openbaren van geaggregeerde cijfers, zolang het niet is terug te voeren op individuele zaken.” Dat is moeilijk te rijmen met eerdere uitspraken van de staatssecretaris. Teeven zei vorig jaar dat publicatie van zulke cijfers inzicht zou geven in de mate waarin communicatie door de opsporingsdiensten gevolgd wordt. Publicatie ervan zou het opsporingsbelang schaden. Dat Google al langer een transparantierapport publiceert was ook problematisch, maar “in mindere mate.” Vaagheid alom.

Daarom vroeg Bits of Freedom in juli, per brief, de minister van Veiligheid en Justitie “te bevestigen dat het niet strafbaar is als een bedrijf het geaggregeerde aantal gegevens­vorderingen van opsporingsdiensten bij dat bedrijf, opgesplitst per rechtsgrond, ten hoogste eens per kwartaal publiceert, mits dit aantal niet tot individuele onderzoeken is te herleiden.” Dat leek Bits of Freedom een redelijke vraag: is het strafbaar om een transparantierapport te publiceren?

Het ministerie liet Bits of Freedom, na een herinnering over het uitblijven van een reactie, na twee maanden en zonder enige motivate weten “niet op ons verzoek in te zullen gaan.” Het antwoord was niet langer dan die ene regel.

Dat is een schokkend antwoord op een serieus verzoek. Aanbieders en internetgebruikers trekken aan het kortste eind nu Bits of Freedom worden afgescheept met een weigering. Voor bedrijven die zo’n transparantierapport willen publiceren is het nu niet klip en klaar dat dat straffeloos kan. En dat betekent dat internetgebruikers niet het inzicht krijgen dat ze verdienen. Controle op het respect van het grondrecht op privacy door de overheid is niet mogelijk als bedrijven niet vrij zijn om zo’n overzicht te publiceren.

En dus vindt Bits of Freedom dat het ministerie helderheid moet scheppen. Niet alleen over het aantal keer dat de opsporingsdiensten in de gegevens van internetgebruikers neuzen, maar ook over de vrijheid van bedrijven om verantwoording te kunnen afleggen aan hun gebruikers.


Rejo Zenger is actief bij Bits of Freedom. Sinds de eerste dagen van het internet is hij gefascineerd door de onbegrensdheid en het open karakter en de vrijheid die dat oplevert. Maar hij ziet ook de noodzaak om die vrijheid te beschermen. In de strijd tegen spam is hij eind 2002 het project spamvrij.nl begonnen.

Dit artikel is een bewerking van het blogbericht dat op 17 oktober 2013 op het blog van Bits of Freedom verscheen en is met toestemming gepubliceerd op ISP Today.

Foto: Pieter Slöetjes

Over Rejo Zenger

Rejo Zenger is onderzoeker bij Bits of Freedom. Sinds de eerste dagen van het internet is hij gefascineerd door de onbegrensdheid en het open karakter en de vrijheid die dat oplevert. Maar hij ziet ook de noodzaak om die vrijheid te beschermen. In de strijd tegen spam is hij eind 2002 het project spamvrij.nl begonnen.